Devlet ve Şirket Tahvillerine Yatırım

Kısa cevap: Tahvil, devlete ya da bir şirkete borç vermenin karşılığında faiz geliri elde ettiğin bir menkul kıymettir. Bireysel yatırımcı için pratik yol şudur: bir banka veya aracı kurumda yatırım hesabı aç, Borsa İstanbul'daki borçlanma araçları piyasasından ikinci el tahvil al ya da yeni ihraçlara talep gönder. Getirini kupon faizi ile aldığın fiyat birlikte belirler. Vadeye kadar tutarsan, ihraççı ödemesini yaptığı sürece getirin baştan bellidir.

Tahvil Tam Olarak Nedir?

Hisse senedi alırsan şirkete ortak olursun. Tahvil alırsan alacaklı olursun. Aradaki fark, tahvilin daha öngörülebilir olmasını sağlar.

• Nominal değer: Vade sonunda geri ödenecek anapara.
• Kupon: Dönemsel olarak ödenen faiz. Üç ayda bir, altı ayda bir veya yıllık olabilir.
• Vade: Anaparanın geri döndüğü tarih.
• Getiri (verim): Ödediğin fiyata göre yıllık bileşik kazanç oranı.

Kupon sabittir, fiyat değişir. Bu yüzden aynı tahvilin getirisi her alıcı için farklı olabilir.

Devlet Tahvili mi, Şirket Tahvili mi?

Şirket tahvilinde ek getirinin karşılığı kredi riskidir. Bedava öğle yemeği yok.

Tahvil Nasıl Alınır? Adım Adım

1. Hesap aç. Banka ya da aracı kurumda yatırım hesabı yeterli. Sermaye piyasası araçları için risk profili anketini doldurursun.
2. Yöntemini seç. Üç ana kanal var: birincil piyasa (yeni ihraç), ikincil piyasa (borsada işlem gören mevcut tahviller), tahvil ağırlıklı yatırım fonları.
3. Vade belirle. Parayı ne zaman kullanacaksan vade ona yakın olsun. Vade uzadıkça fiyat dalgalanması artar.
4. İzahnameyi oku. Şirket tahvilinde kupon dönemi, erken itfa (call) hakkı, teminat durumu ve kredi notu kritiktir.
5. Emri gir. İkincil piyasada fiyat "temiz fiyat" olarak görünür. Üzerine işlemiş faiz eklenerek ödersin.
6. Takip et. Kupon tarihlerini not al. Gelen kuponu ne yapacağına önceden karar ver.

Getiri Nasıl Hesaplanır?

İki kavramı ayır:

• Cari getiri: Yıllık kupon tutarı bölü ödediğin fiyat. Hızlı bir fikir verir.
• Vadeye kadar getiri (YTM): Kuponlar artı vade sonunda dönecek anapara dikkate alınarak hesaplanan bileşik oran. Karşılaştırma için doğru ölçü budur.

Basit kural: Nominalin altında (iskontolu) aldıysan getirin kupon oranından yüksektir. Nominalin üstünde (primli) aldıysan düşüktür.

Bir de reel getiri var. Enflasyondan arındırılmış kazanç. Nominal faiz enflasyonun altındaysa alım gücün erir. Enflasyona endeksli devlet kâğıtları bu riske karşı bir seçenek sunar; getirisi enflasyon oranı artı sabit bir reel faizden oluşur.

Riskleri Küçümseme

• Faiz riski: Piyasa faizi yükselirse elindeki tahvilin fiyatı düşer. Vadeye kadar tutarsan bu zarar kâğıt üstünde kalır.
• Kredi riski: Şirket ödeyemeyebilir. Tek bir ihraççıya yüklenme.
• Likidite riski: Küçük ihraçlarda satmak istediğinde makul fiyat bulamayabilirsin.
• Enflasyon riski: Sabit kupon, yüksek enflasyonda değer kaybeder.
• Yeniden yatırım riski: Kuponlar geldiğinde faizler düşmüşse aynı getiriyle değerlendiremezsin.

Portföyde Tahvilin Yeri

Tahvil, portföyün dengeleyicisidir. Hisse tarafı sarsıldığında toplam oynaklığı azaltır. Emeklilik hedefine yaklaşan biri tahvil ağırlığını kademeli artırır. Yatırım ufku uzun olan biri daha düşük tutabilir. Risk toleransını ölçmeden bu oranı belirlemeye çalışma.

Pratik bir teknik merdiven (ladder) kurmaktır:

• Paranı 1, 2, 3, 4 ve 5 yıl vadeli tahvillere böl.
• Her yıl bir dilim itfa olur, elinde nakit oluşur.
• Gelen parayı yeniden en uzun vadeye yatırırsın.
• Böylece hem likidite kalır hem faiz zamanlaması riski dağılır.

Tek tek tahvil seçmek istemiyorsan borçlanma araçları fonları veya para piyasası fonları işini görür. Fonda profesyonel yönetim ve dağıtım avantajı vardır; karşılığında yönetim ücreti ödersin ve vade garantisi olmaz.

Vergi Tarafı

Tahvil faiz gelirleri ve alım satım kazançları stopaja tabidir. Oranlar ihraççıya, ihraç tarihine ve